درباره فهم زندگی
پناهگاهی برای درنگ
در دنیای پرشتاب
فهم زندگی، دعوتی است برای مکث کردن، تماشا کردن و بازآفرینی خویشتن در روزگاری که شتاب روزمرگی ها، مجال خلوت با خود را از ما گرفته است.
قصه از کجا شروع شد؟
ما انسان های امروز، شبیه مسافرانی هستیم که در یک قطار سریع السیر نشسته ایم. آنقدر نگران رسیدن به مقصدیم که فراموش کرده ایم از منظره های بیرون لذت ببریم. در این هیاهو، مفاهیمی مثل آرامش، آگاهی و معنای زندگی، در زیر بار دغدغه های روزمره دفن شده اند.
«فهم زندگی» پاسخی است به این نیاز فراموش شده. فضایی دور از شعارهای زرد و نسخه های تکراری روانشناسی که تلاش می کند با نگاهی واقع بینانه و تحلیلی، ما را با بخش های پنهان روانمان روبرو کند.
ما اینجا جمع شده ایم تا یاد بگیریم فرار از رنج ها، فقط رنج های جدیدی تولید می کند. یاد بگیریم که راه عبور، در پذیرش، آگاهی و ارزیابی منصفانه افکار است.
تولد و مرگ دو اتفاق خارج از اراده ما هستند، اما کیفیت فاصله بین این دو، همان اتفاق تازه ای است که خودمان باید آن را رقم بزنیم.

رضا شابهاری
من رضا شابهاری هستم؛ در مسیری که از دانشکدههای روانشناسی آغاز شد و به درکِ پیوند میانِ جانِ انسان و حکمتِ کهن رسید. بیش از دو دهه است که تلاش میکنم در فضای «فهم زندگی»، نه فقط رنجهای روانی، بلکه پرسشهای وجودیِ انسان را واکاوی کنم.
باور من این است که درمان، تنها رفعِ علائم نیست؛ بلکه گشودن دریچهای است به سوی خودِ حقیقی. در اینجا، ما علمِ شخصیت و آسیبشناسی را با تأملاتی که از لایههای عمیقِ فلسفی و عرفانی برآمدهاند، پیوند میزنیم تا همراه هم، معنای بودن را دوباره کشف کنیم.
ستونهای فهم زندگی
سه اصلی که تمام محتوای این پلتفرم بر پایه آن ها بنا شده است.
آگاهی و تماشا
توانایی فاصله گرفتن از افکار و تماشای منصفانه و بدون قضاوتِ آنچه در ذهن و روان ما می گذرد.
پذیرش شجاعانه
دست کشیدن از جنگ با رنج های اجتناب ناپذیر هستی و در آغوش کشیدن تمام بخش های تاریک و روشن وجودمان.
اقدام متعهدانه
پس از آگاهی و پذیرش، قدم برداشتن در مسیر ارزش های شخصی برای بازآفرینی و ساختن یک اتفاق تازه.
ستونهای
فهم زندگی
فهم زندگی، منوط به برقراری روابط چهارگانه و تعادل بین آنها است.
مبتنی بر درک روابط زندگی و رویارویی شجاعانهی با رنجها و تعیین حدود در رفتار، برساختِ روش اندیشه و حصول معنا است.
چهار رابطه، چهار دریچه برای فهم زندگی
فهم زندگی؛ همان فهم و درک روابط چهارگانه است که ظرفیتهای وجود آدمی را در هستی شناسایی کرده و معرّف کشف و شهود وجود آدمی میگردد.
رابطه با خویشتن
از خود شناسی تا خودشکوفایی و فهم جایگاه خویش در هستی؛
در رابطه با خود؛ ما به گسترة دو ساحت از انسان میپردازیم؛ 1- ساحت بیرونی، 2- ساحت درونی
ساحت بیرونی
در ساحت بیرونی؛ ادراکات ظاهری (حواس پنجگانه) مجموعهای از نیازهای زیستی- روانی آدمی است که با لایههای نیازهای رشد «شناختی- عقلانی – شهودی» انسان مرتبط است. در این ساحت، فرد در پیوند با ساحت درونی، به نقاط قوت و ضعف خویش، بینش پیدا میکند. این بینش، سر خط اولین مرحلهی کشف بوده و زیربنای «استعدادهای خود» را پایهریزی مینماید… تربیت، از همین ساحت آغاز میشود و با لایههای عمیقِ شخصیت، پیوند میخورد. مشاهدات رفتاری و ارزیابی آن، در این مرحله به انجام میرسد.
ساحت درونی
در ساحت درون؛ انتقال دادهها و کد گذاری آن از طریق دادههای ادراک ظاهری، در ساحت درونی ذخیره شده و مجموعهی فعال ادراک باطنی را شکل میدهد؛ طبقهبندی اطلاعات، پالایش، خلاقیت، شناسایی و تعیین حدود، حل مسأله، انتخاب، تصمیمگیری، ظهور وجدان اخلاقی، نگرشها، ارزشها و تعهدات… بر عهدهی ساحت درونی است. ساحت درونی، دارای دو لایه است که در لایهی فوق با ساحت بیرونی و در لایهی زیرین با ساحت «عقلانی- شهودی» ارتباط برقرار میکند. و مجری تعاملات با «خود، دیگری، طبیعت و خدا» است. قواعد شناخت آدمی در این لایه، بنیانگذارده میشود و پاسخگوی چرایی و چگونگی رفتار است.
شناخت حدود و پذیرش محدودیت
بهطور مثال؛ آگاهی و بینش به حدودِ سه جبر جغرافیای زیست محیطی، خانواده و ژنتیک، زمینهی حرکت و رشد آدمی را تعیین کرده و او را مکلف میکند تا در این عرصه به بینهایتِ خود برسد. یعنی؛ پذیرش محدودیت و شناخت حدود و ثغور آن، قلمرو شخصیت را ترسیم مینماید.
مثال؛ در محدودهی عدد یک تا دو، بینهایت عدد نهفته است و ورود به محدودهی فراتر و فروتر، آغاز تزاحم و تجاوز بوده و اخلال در روابط را به وجود میآورد.
عدم رعایت حدود باعث بروز هیجانات ترس، خشم و اندوه میشود این سه عنصر بنیان اخلال در روابط را ایجاد میکند.
پذیرش محدودیت،
آغاز کنجکاوی، شفقت و امید است.
و رعایت حدود ( پذیرش محدودیت)؛ به کنجکاوی، شفقت و امید میانجامد. این سه عنصر در تحکیم روابط با خویشتن، تأثیر گذار است.
رابطه با دیگری
تعامل با اطرافیان و جامعه و سیر تاریخی؛ برای گسترش آگاهی، شکوفایی استعدادها و ایفای رسالت فردی در سیر انفس.
در رابطهی دیگری و دیگران؛ ساحت آدمی با سه لایهی !- خویشاوندان، 2- همسالان و جامعه 3- و زمان ( از گذشتههای دور تا آیندههای پیشرو ) ارتباط دارد.
خویشاوندان و خانواده
در ساحت خویشاوندان؛ نقش مادر، نقش کلیدی در رشد عاطفی و اخلاقی آدمی است ؛ همانطور که پدر، عامل رشد اجتماعی و پیوند دهندهی به آینده محسوب میشود.
نقش والدین، پیش از تولد کودک ایفاء میشود؛ دوران آشنایی طرفین، مراقبه، کسب دانش و مهارت و پیوندجویی و تعمیق عقل و شهود، زمینه را برای حضور کودک و برساختِ آیندگان فراهم میکند.
پدران و مادران، فقط یک والد جسمی کودک نیستند، که جهت دهنده نسل آینده محسوب میشوند… بنابراین، منشور هر خانواده، قبل از تولد فرزندان، تدوین و تحریر میشود و پس از تولد فرزندان، به تفصیل در میآید. تا جایی که با استقلال اجتماعی هر کدام، منشوری دیگر، بازتولید میشود و با دیگری و دیگران به اشتراک گذاشته میشود.
همسالان و جامعه
در ساحت همسالان و جامعه؛ انسان پس از درک روابط در محیط خانواده، تجارب خود را در جامعهی بزرگتر، مثل همسالان، مدرسه، گروههای تعلیم و تعلم و رسانه… به کار میبندد. این ساحت، بخش عملیاتی روابط انسانی است. در این تعامل، به تأثیر و تأثر با دیگران میپردازد. به عبارتی هم اثر میگذارد و هم اثر میبیند. کنشگری آدمی د رجامعه، به مرور با لایههای خلاق ارتباط میگیرد و بستر اصلی برای ظهور استعدادهای نهفتهی آدمی در تعامل با جامعه را برقرار میکند. در ساحت خانه، والدین زمینهساز بروز و شکلدهندهی استعدادها هستند در حالیکه جامعه، جهتدهنده و تسریعکنندهی آن به حساب میآید.
زمان؛ از گذشته تا آینده
در ساحت زمان؛ هر انسانی، با گذشتهاش به دنیا میآید و به سمت آینده در حرکت است. به عبارتی؛ «هر انسانی تاریخی دارد و تاریخی میسازد.» گذشته و آینده، به مثابهی دو آینهاند، که پیش روی آدمی قرار دارد. در لحظهی حال(اکنون)، هر دو زمان، در وضعیت موجود، اثرگذارند. بنابر این، هر گونه انتخاب، تصمیم و اجرای برنامههای زندگی، در گروِ ساحت زمان(از گذشته به سمت آینده) است.
سرگذشت پژوهی انسان، شامل بررسی ریشههای تاریخی، فرهنگی و تمدنهای کهن است و آشنایی با علل و عوامل ظهور و افول آنهاست. و همچنین، برساخت تمدن نوین، به سمت عدالت جهانی و اعتلای انسان متعالی است… با چنین فرضی، بر این باوریم که هر فرد در زمان معین، در مکان معین و برای هدف و مأموریت مشخصی برانگیخته میگردد و اجرای بههنگام، صحیح و مستمر زمینهی پیوند او با لایههای «عقلانی – شهودی» را فراهم میسازد.
هر انسانی تاریخی دارد
و تاریخی میسازد.
بدانیم که؛
«تولد دیگر یا تولد دوباره هر انسان» ؛ در ساحت زمان رخ میدهد.
رابطه با طبیعت
تعمق در محیط طبیعی و کشف روابط آن و خلق آثار و استمرار حضور خویشتن در سیر آفاق.
در رابطه با طبیعت؛ ما در طبیعت، چشم میگشاییم، رشد میکنیم و در نهایت بر آن چشم فرو میبندیم؟
سؤال اساسی در این آمد و رفت، عبارتند از؛
از کجا آمدهایم؟ برای چه منظوری آمدهایم؟ و به کجا خواهیم رفت.
پاسخ به این سؤالات، شعاع بینش و جهان بینی ما را در قلمرو؛ «زاد و توشه و سفر» تعیین میکند.
از کجا آمدهایم؛ همان سیر در آفاق و در انفس است… گردش عوالم و ظهور طبیعت، قدمتش به میلیونها سال میگذرد. و همچنین این حرکت و چرخش ادامه خواهد داشت. پایان آن معلوم نیست، حتی اگر انسان، کرهی خاکی را به نابودی بکشد.
سیر در آسمانها به آدمی فرصت میدهد تا روابط کرات را به کرهی زمین کشف کند. نفس فلکی؛ همان قدرت جذب و دفع در بروز فعل و انفعالات آب، خاک و هوا است. این بخش با علوم ژئوفیزیک، ارتباط تنگاتنگی دارد.
مطالعهی نجوم و سماوات، به نوعی همان مطالعهی درون آدمی است. یعنی؛ انسان در خود، جهانی نهفته دارد که هر سیارهاش با کائنات در رابطه است و باید آنرا کشف نماید. مطالعه، تأمل و تدبیر در تحول فصول، منابع حیات، موجودات زنده و وجود کوهها، بیابانها و پهنهی دشت و صحرا… همه و همه آدمی را به یک رویارویی با اصل اصیل خویشتن، هدایت میکند.
محیط طبیعی و محیط زیست
شایسته است بین دو ساحت حیاط طبیعی، با محیط زیست تفاوت گذاشته شود:
محیط طبیعی؛ شامل مجموعه عوامل طبیعی، زیستی و غیر زیستی است که قدمتش میلیاردها سال بوده و همواره دستخوش تغییرات میباشد و انسان، مداخلهای در تأسیس و وجود آن نداشته. این محیط، بستر احیاء و گسترش، یا زوال و انقراض موجودات زنده را فراهم کرده است، در حالیکه عبارت محیط زیست با توجه به برهمکنشهای و دخالتهای میان انسان و طبیعت تعریف میشود… تنوع آب و هوایی، شرایط اقلیمی و نوع خاک و اختلاف در سطوح زمین… و تراکم جغرافیای انسانی… از جمله عواملی است که منجر محیط زیست زندگی آدمها را تعیین میکند.
در فهم زندگی، با هر دو محیط ارتباط برقرار میشود و هر کدام، آثاری وجودی در جهت دوام و بقاء نوع انسان با کنش محیط زندگی او خواهند داشت.
طبیعت؛ بخش جداناپذیر
حیات انسان است.
طبیعت؛ بخش جداناپذیر حیات روانی، عقلانی و شهودی انسان مُحسوب میشود.
رابطه با خدا
پیوند با قدرتی فراسوی خود، در جهت جاودانگی خویشتن و شهود معنایی انسان
در رابطه با خدا؛ آگاهی به مبدء وجود، به عنوان قدرت لایزال و بیانتها، اتصال و ارتباط با او، تسلیم بر حدود و پایبندی به قوانین الهی، تعظیم بر عظمت، علم وحکمت او… سرآغازی بر رمزگشایی علل و عوامل مسائل و موانع در طی زندگی است.
آدمی در خلاء پا به عرصهی وجود نگذاشته است؛ و تصادفی هم در این زمان و مکان به دنیا نیامده. تفکر بر پدیدهها، تأمل و جستجو بر کشف روابط هستی، خلوت گزینی و مواجههی درونی… پرده از اسرار عوالم برمیاندازد و شعاع وقوف هر کس، به اندازه و قدر استعداد، تلاش و مکاشفهها است.
سیر در سفرهای چهارگانهی صدرایی، معیار این روابط است.
سفر نخست؛ من کیستم؟
سفر نخست: سفر از مردم به جانب خدا است؛ در این مرحله آدمی (به عنوان سالک) به حدود و ثغور خود پیمیبرد. به فقر و ناتوانیهایش آگاهی مییابد و میفهمد که برای درک بهتر روابط هستی، نیاز است که فراتر از خود قدم بردارد و بدین ترتیب، سفر اول آدمی آغاز میشود.؛ یک سفر باطنی و غور در شناخت خویشتن؛ «من کیستم؟»
سفر دوم؛ چه میتوانم باشم؟
در سفر دوم، سفر با خدا دربارهی خدااست؛ در این مرحله فرد با تجاربی که حاصل کرده است، در حالیکه خود را در پیشگاه حق میداند، به نقاط قوت و ضعف خود پی برده و در سدد تجلی صفات الهی در رفتار و منش خویش همت میکند. پس با علم به محدودیت توانایی و استعدادهایش، با مراقبه و کسب معرفت، به بارقهای از این صفات دست مییابد؛ یعنی به برساخت خود میپردازد؛ « من چه میتوانم باشم؟»
سفر سوم؛ آیا همانم که باید باشم؟
در سفر سوم، سفر از خدا به سوی مردم همراه حق است؛ اینک زمان سفر دیگری فرا میرسد. برابر دریافتهایش از دو سفر گذشته، تلاش میکند جلوههای الهی را در آفرینش بیابد و در مشاهدات خود، نشانههای خدا در موجودات و مردم را با درنگ و مداقه پیگیری کند و جای خود را در هستی بیابد؛ به عبارتی، به ارزیابی خویش اقدام میکند؛ «من همانی هستم که باید باشم؟»
سفر چهارم؛ رسالت من چیست؟
و در سفر نهایی، آدمی حجاب جهل را در رویارویی با عوالم وجود برداشته و آماده است تا آموختهها و یافتههای خود را برای دستگیری و همراهی با مردم به سوی خدا بهکار گیرد. به عبارتی، سالک از شهدی که نوشیده، دیگران را هم متنعم میکند؛ «رسالت من چیست؟»
من کیستم؟
رسالت من چیست؟
رابطهی با خدا، پاسخگویی به پرسشهای چهارگانه است.1. من کیستم؟ چه میتوانم باشم؟ آیا همانم که مینمایم؟ و چه وظایفی بر عهده دارم؟
آماده آغاز این سفر هستید؟
دعوت می کنیم از گشت و گذار در «کتابخانه جان» شروع کنید و به تماشا، شنیدن یا خواندن برش های فهم زندگی بپردازید.